Nöbetçi Eczaneler
Her yıl dünya genelinde 7 milyondan fazla insan, tütün kullanımına bağlı sebeplerden dolayı hayatını kaybetmektedir. Ancak bu gerçeğe rağmen, hala her beş yetişkinden biri tütün mamullerini kullanmaya devam etmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde 1,2 milyar insan tütün mamullerini kullanarak kanser, kalp hastalıkları, felç, akciğer hastalıkları, doğurganlığın azalması, bağışıklığın zayıflaması ve erken ölüme sebep olacak şekilde vücuda zarar vermektedir. Tütün kullanımı, kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu hastalıkları ve 20’den fazla kanser türü veya alt türü gibi birçok hastalık için önemli bir risk faktörüdür.
Tütünden kaynaklanan ölümlerin her yıl Covid-19 pandemisinin en yoğun olduğu yıllardaki toplam ölüm sayısına benzerlik göstermesine rağmen, “tütün salgını” insanlar tarafından Covid-19 kadar ciddi bir tehdit olarak algılanmamaktadır.
“Tütün salgını”, insanlık tarihinin en büyük halk sağlığı tehditlerinden biridir ve ölümlerin yanı sıra milyonlarca kişide sakatlık, yaşam kalitesinde düşüş ve uzun süreli sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Sigara, dünyanın dört bir yanında yaygın olarak tüketilirken, nargile, puro, ısıtılmış tütün ürünleri, pipo tütünü ve dumansız tütün ürünleri de kullanılmaktadır, ancak hiçbirinin güvenli bir şekilde kullanımı bulunmamaktadır.
Dünya Sağlık Örgütü’nün en güncel verilerine göre, her yıl 7 milyondan fazla insan, tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybetmektedir. Bu ölümlerin 1,3 milyondan fazlası ise pasif içicilik sebebiyle gerçekleşmektedir. Tütün kullanımının en yaygın olduğu 1,2 milyar insanın yaklaşık yüzde 80’i, düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşamaktadır ve tütünden kaynaklanan hastalıklar ve ölümler bu ülkelerde en çok görülmektedir. Tütün bağımlılığı, ailelerin gıda ve barınma gibi temel ihtiyaçlarına harcanacak paranın tütün ürünlerine harcanmasıyla yoksulluğu derinleştirmektedir. Ayrıca, sigara kullanımının dünya ekonomisine yıllık 1,4 trilyon Amerikan Doları üzerinde bir maliyeti olduğu tahmin edilmektedir. Bu maliyet, sağlık harcamalarını, iş gücü kaybını ve erken ölümlere bağlı üretkenlik kayıplarını içermektedir.
Sigara tüketimi açısından liderlik Çin’e aittir, dünya genelinde her yıl yaklaşık 5 trilyon sigara tüketilir ve bunun neredeyse yarısı Çin’de tüketilir. Kişi başına tüketimde Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleri uzun yıllardır ön sıralarda yer alır. 2003 ile 2023 yılları arasında dünya genelinde sigara tüketimi yüzde 26 azalırken, Çin’de ise yüzde 39 artmıştır.
Tütün kullanımının salgın boyutlarına ulaştığı Endonezya, Çin’den sonra en büyük sigara tüketicisi konumunda bulunmaktadır. Endonezya’da yetişkinlerin yüzde 34,5’i tütün kullanmaktadır ve özellikle gençler arasında elektronik sigara kullanımında büyük bir artış yaşanmaktadır. Çeşitli uluslararası raporlara göre, Çin ve Endonezya’yı Hindistan, Rusya, ABD ve Japonya izlemektedir. Türkiye ise sigara tüketiminde ön sıralarda yer almaktadır ve Balkanlar’da çok sigara içenleri tanımlamak için kullanılan eski bir ifade olan “Türk gibi sigara içmek” halen geçerliliğini korumaktadır.
Dünya genelinde toplam sigara tüketimi sayısında ön plana çıkan ülkelerin yanı sıra, nüfusa göre sigara içme oranında Balkan ülkeleri dikkat çekmektedir. Özellikle Tobacco Atlas’a göre Sırbistan, yetişkinler arasında sigara içme oranında yüzde 30,8 ile lider konumdadır. Sırbistan’ı yüzde 28,7 ile Endonezya ve yüzde 26,1 ile Bulgaristan takip etmektedir. Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre ise Bulgaristan, Kuzey Makedonya ve Sırbistan, tütün kullanımının Avrupa’da en yüksek olduğu ülkeler arasında yer almaktadır.
Sonuç olarak, bazı ülkelerdeki artış eğilimine rağmen, dünya genelinde tütün kullanımında azalma eğilimi gözlemlenmektedir. Ancak Dünya Sağlık Örgütü, elektronik sigara ve yeni nikotin ürünlerinin gençler arasında yeni bağımlılık sorunlarına yol açtığı konusunda uyarıda bulunmaktadır.